Xuất Khẩu Tổ Yến Việt Nam Sang Trung Quốc Vẫn Còn Khiêm Tốn

Tổ yến từ lâu đã được xem là một trong những sản phẩm cao cấp của ngành nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt có tiềm năng lớn trong lĩnh vực xuất khẩu. Với hơn 4.000 nhà nuôi chim yến trên cả nước và nhiều doanh nghiệp tham gia chế biến, sản xuất tổ yến, Việt Nam đang đứng trước cơ hội vàng để bứt phá xuất khẩu sản phẩm này, nhất là khi Trung Quốc – thị trường tiêu thụ tổ yến lớn nhất thế giới – đã chính thức mở cửa tiếp nhận tổ yến chính ngạch từ Việt Nam.

Tuy nhiên, tính đến tháng 5/2025, giá trị xuất khẩu tổ yến chính ngạch sang Trung Quốc chỉ đạt hơn 4 triệu USD – một con số còn rất khiêm tốn so với tiềm năng. Điều gì đang cản trở tổ yến "made in Vietnam" chinh phục thị trường tỷ dân?

Những bước tiến từ Nghị định thư 2022 và 2025

Sau nhiều năm đàm phán, ngày 15/4/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam cùng Tổng cục Hải quan Trung Quốc đã ký Nghị định thư mới về xuất khẩu tổ yến, thay thế cho phiên bản cũ năm 2022. Điểm đáng chú ý là nghị định mới bao gồm cả tổ yến tinh chế lẫn tổ yến thô, mở rộng đáng kể phạm vi sản phẩm có thể xuất khẩu.

Tính đến hiện tại, đã có 13 doanh nghiệp Việt Nam được Trung Quốc cấp phép xuất khẩu tổ yến, hàng triệu sản phẩm và hơn 4 tấn tổ yến tinh chế đã chính thức "bay" sang thị trường này. Đồng thời, hơn 70 doanh nghiệp trong nước đang trong quá trình nâng cấp cơ sở chế biến theo yêu cầu giám sát và kiểm dịch, và hơn 4.000 nhà yến tham gia giám sát dịch bệnh.

Tuy nhiên, con số hơn 4 triệu USD giá trị xuất khẩu vẫn còn quá nhỏ nếu so với năng lực sản xuất của ngành tổ yến Việt Nam và quy mô nhu cầu cực lớn của Trung Quốc.

5 giá trị lớn khi tổ yến Việt vào được thị trường Trung Quốc

Việc chính thức mở cửa thị trường Trung Quốc cho sản phẩm tổ yến Việt Nam mang lại nhiều lợi ích vượt trội:

1. Tăng trưởng xuất khẩu nhanh chóng

Trung Quốc là thị trường tiêu thụ tổ yến lớn nhất thế giới với nhu cầu ổn định và ngày càng cao. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp Việt tiếp cận lượng khách hàng khổng lồ, thúc đẩy doanh thu và mở rộng quy mô.

2. Nâng cao giá trị thương hiệu quốc gia

Khi được phép xuất khẩu chính ngạch vào Trung Quốc, tổ yến Việt Nam không chỉ có chỗ đứng hợp pháp mà còn được quảng bá, ghi nhận về chất lượng. Điều này góp phần định vị lại thương hiệu yến sào Việt Nam trên bản đồ thực phẩm cao cấp quốc tế.

3. Kích thích đầu tư, nâng chuẩn sản xuất

Nhu cầu lớn buộc doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại, kiểm soát chất lượng và cải tiến quy trình sản xuất – từ đó tạo thêm việc làm và gia tăng giá trị gia tăng.

4. Thúc đẩy cải tiến chất lượng

Đáp ứng được tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Trung Quốc không chỉ giúp sản phẩm yến sào Việt cạnh tranh tốt hơn, mà còn nâng toàn bộ ngành lên một tầm cao mới về chuyên nghiệp và bền vững.

5. Mở rộng hợp tác thương mại

Xuất hiện tại thị trường Trung Quốc là tiền đề để các doanh nghiệp Việt kết nối với nhà phân phối lớn, sàn thương mại điện tử và chuỗi bán lẻ – từ đó mở rộng sang các thị trường khác như Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore…

Vì sao giá trị xuất khẩu tổ yến vẫn còn thấp?

1. Việt Nam tiếp cận thị trường chậm hơn đối thủ đến 10 năm

So với Malaysia và Indonesia, Việt Nam đi sau hơn một thập kỷ trong việc tiếp cận thị trường tổ yến Trung Quốc. Điều này khiến tổ yến Việt gặp bất lợi lớn về nhận diện thương hiệu. Người tiêu dùng Trung Quốc chưa có nhiều ấn tượng hoặc sự tin tưởng đối với sản phẩm từ Việt Nam, trong khi các đối thủ đã xây dựng được chỗ đứng vững chắc trong tâm trí khách hàng.

2. Sức mua suy giảm sau đại dịch

Sau khi Trung Quốc mở cửa trở lại hậu COVID-19, nền kinh tế nước này vẫn đang trong giai đoạn phục hồi chậm. Phân khúc hàng cao cấp – trong đó có tổ yến – chịu tác động mạnh do người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu. Tình hình này dẫn đến nhu cầu tiêu thụ tổ yến giảm rõ rệt trong ngắn hạn, ảnh hưởng đến khả năng tăng trưởng của các nhà xuất khẩu Việt Nam.

3. Công nghệ và chất lượng sản phẩm chưa đồng bộ

Ngành sản xuất tổ yến tại Việt Nam hiện vẫn thiếu sự đồng bộ về công nghệ và kỹ thuật chế biến. Nhiều sản phẩm có giá thành cao hơn, nhưng lại không cạnh tranh được về mẫu mã và độ tinh chế so với hàng từ Malaysia và Indonesia. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh của tổ yến Việt trên thị trường quốc tế.

4. Thiếu phát triển chuỗi giá trị bài bản

Phần lớn các hộ nuôi yến tại Việt Nam hiện vẫn hoạt động theo hình thức tự phát, thiếu quy hoạch tổng thể. Ngành hàng chưa được tổ chức theo chuỗi giá trị, từ xây dựng thương hiệu, tiêu chuẩn kỹ thuật đến quy trình kiểm soát chất lượng. Việc xây dựng nhà yến không đồng nhất và thiếu hướng dẫn kỹ thuật cũng dẫn đến chất lượng tổ yến không ổn định, gây khó khăn trong việc đảm bảo sản lượng và tiêu chuẩn xuất khẩu.

5. Thiếu quy chuẩn và hệ thống truy xuất nguồn gốc

Hiện nay, Việt Nam vẫn chưa có bộ quy chuẩn kỹ thuật thống nhất cho việc xây dựng và vận hành nhà yến. Thêm vào đó, phần lớn tổ yến chưa được gắn mã số truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Điều này gây khó khăn trong khâu kiểm dịch, giám sát chất lượng và đặc biệt là trong quá trình xuất khẩu sang các thị trường có yêu cầu cao như Trung Quốc.