Việt Nam chi hàng triệu USD nhập kẹo cau Trung Quốc

Xuất nhiều – nhập cũng nhiều: Một vòng lặp thiếu hiệu quả

Theo số liệu thống kê, năm 2023, Việt Nam xuất khẩu hơn 35 triệu USD cau tươi, tăng hơn 120% so với cùng kỳ năm trước. Giá cau đạt kỷ lục 85.000–90.000 đồng/kg, đặc biệt tại các tỉnh miền Trung như Quảng Ngãi, Bình Định, nhờ nhu cầu thu mua mạnh từ phía Trung Quốc. Cau Việt Nam được đánh giá có chất lượng tốt, đặc biệt là loại cau non, phù hợp với yêu cầu chế biến thực phẩm và dược liệu.

Tuy nhiên, cũng trong năm đó, Việt Nam lại chi tới 16,5 triệu USD để nhập khẩu trở lại các sản phẩm cau chế biến, đặc biệt là kẹo cau – món ăn vặt truyền thống rất phổ biến tại Trung Quốc. Số tiền này tăng gấp 2,6 lần so với năm 2022. Đây là một trong những minh chứng rõ ràng nhất cho hiện tượng “xuất thô – nhập tinh” vẫn đang diễn ra phổ biến trong ngành nông sản Việt.

Kẹo cau Trung Quốc: Giá trị cao nhờ chế biến sâu và chiến lược thương mại

Kẹo cau không phải là sản phẩm xa lạ với người tiêu dùng Trung Quốc, nhưng tại Việt Nam, loại kẹo này mới chỉ xuất hiện phổ biến vài năm gần đây, chủ yếu thông qua các cửa hàng thương mại điện tử và kênh bán lẻ online.

Sản phẩm được đóng gói nhỏ 50–100 gram, có nhiều hương vị như socola, bạc hà, thuốc bắc, kỳ tử… và được bán với giá từ 120.000 đến 250.000 đồng/gói, tương đương 2,5–4 triệu đồng/kg – đắt gấp hàng chục lần cau tươi Việt Nam. Điều này cho thấy giá trị gia tăng từ quá trình chế biến là vô cùng lớn, đặc biệt trong các phân khúc sản phẩm cao cấp, đặc sản, hoặc có giá trị dược liệu.

Không chỉ dừng lại ở sản phẩm, Trung Quốc còn phân chia rõ ràng vai trò trong chuỗi sản xuất: tỉnh Hải Nam đảm nhiệm cung cấp nguyên liệu (cau non), trong khi tỉnh Hồ Nam tập trung vào khâu chế biến sâu, đóng gói và phát triển thương hiệu. Nhờ vậy, họ nắm quyền định giá và kiểm soát chuỗi giá trị toàn diện.

Vì sao Việt Nam vẫn chỉ “xuất thô”?

Mặc dù là một trong những quốc gia có sản lượng cau tươi lớn, nhưng Việt Nam hiện vẫn chưa có hệ thống nhà máy chế biến cau quy mô lớn. Điều này khiến chúng ta chỉ dừng lại ở khâu cung cấp nguyên liệu ban đầu, thay vì đi sâu vào giá trị thực sự của sản phẩm.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên – Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, phần lớn kẹo cau nhập khẩu hiện nay phục vụ người tiêu dùng Trung Quốc đang sinh sống tại Việt Nam hoặc được dùng làm quà biếu. Trong nước, mức tiêu thụ sản phẩm này không lớn, một phần do thói quen tiêu dùng chưa phổ biến, một phần do giá thành cao.

Tuy nhiên, điều đáng nói là Việt Nam hoàn toàn có đủ điều kiện để chế biến sản phẩm tương tự – thậm chí có thể tạo ra dòng kẹo cau mang đặc trưng văn hóa Việt, phục vụ thị trường nội địa và xuất khẩu ngược trở lại.

Bài toán giá trị gia tăng: Không chỉ riêng cau

Câu chuyện “xuất cau tươi – nhập kẹo cau” không phải là cá biệt. Từ cà phê, hồ tiêu, trái cây đến các loại hạt và thủy sản, Việt Nam nhiều lần rơi vào tình trạng cung cấp nguyên liệu cho các quốc gia có công nghệ chế biến cao hơn, sau đó phải nhập lại sản phẩm chế biến với giá gấp nhiều lần.

Tình trạng này không chỉ gây thất thoát nguồn lợi mà còn làm giảm tính cạnh tranh của nông sản Việt trên thị trường quốc tế. Khi không kiểm soát được khâu cuối cùng của chuỗi giá trị – nơi tạo ra biên lợi nhuận cao nhất – Việt Nam mãi ở thế yếu trong thương mại nông sản toàn cầu.

Cơ hội và giải pháp cho doanh nghiệp Việt Nam

Để giải bài toán này, doanh nghiệp Việt cần tập trung vào 3 mũi nhọn chiến lược:

1. Đầu tư vào chế biến sâu và công nghệ

Việc đầu tư vào nhà máy chế biến cau không chỉ giúp tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, mà còn góp phần ổn định đầu ra cho người nông dân, tránh tình trạng “được mùa mất giá”. Ngoài ra, các sản phẩm chế biến sâu còn dễ bảo quản, vận chuyển, từ đó mở rộng thị trường xuất khẩu sang các quốc gia có tiêu chuẩn khắt khe như EU, Mỹ, Hàn Quốc.

2. Phát triển thương hiệu và chỉ dẫn địa lý

Việc xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm đặc sản – như kẹo cau Việt – là yếu tố sống còn nếu muốn cạnh tranh với sản phẩm từ Trung Quốc. Ngoài ra, đăng ký chỉ dẫn địa lý cũng là cách để bảo vệ tài sản trí tuệ và nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường quốc tế.

3. Ứng dụng công nghệ vào chuỗi cung ứng và xuất khẩu

Việc sử dụng các công cụ hỗ trợ tìm kiếm khách hàng tiềm năng trong ngành xuất nhập khẩu – như EximGPT – sẽ giúp doanh nghiệp mở rộng mạng lưới đối tác, xác định nhu cầu thị trường và phát hiện cơ hội xuất khẩu sản phẩm chế biến. Thay vì chờ đơn hàng đến tay, doanh nghiệp có thể chủ động tiếp cận các nhà nhập khẩu phù hợp.

EximGPT – Cánh tay đắc lực cho doanh nghiệp nông sản Việt

Trong bối cảnh các thị trường ngày càng khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và quy chuẩn sản phẩm, việc có một công cụ hỗ trợ toàn diện như EximGPT giúp doanh nghiệp:

• Tìm kiếm khách hàng quốc tế phù hợp theo từng phân khúc và sản phẩm cụ thể (ví dụ: kẹo cau, cau sấy, trà cau).
• Phân tích thị trường xuất khẩu tiềm năng dựa trên dữ liệu thương mại, xu hướng tiêu dùng và điều kiện logistics.
• Tối ưu hóa nội dung email, báo giá và chiến lược tiếp cận nhờ tích hợp AI chuyên biệt cho ngành xuất nhập khẩu.
• Theo dõi hiệu quả chiến dịch tìm kiếm khách hàng thông qua các báo cáo tự động, giúp doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược đúng thời điểm.