3 Cách SME Có Thể Tự Bảo Vệ Mình Khỏi Rủi Ro Tỷ Giá

Trong hai năm trở lại đây, tỷ giá USD/VND đã chứng kiến những biến động đáng kể, có thời điểm dao động hơn 5–7%, gây nhiều bất ổn cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Cụ thể, từ đầu năm 2023 đến giữa 2024, tỷ giá USD/VND đã tăng từ khoảng 23,500 lên hơn 25,400 đồng/USD — mức tăng gần 8% chỉ trong vòng chưa đầy 18 tháng. Với các doanh nghiệp xuất khẩu, điều này có thể khiến doanh thu ghi nhận bằng USD cao hơn, nhưng khi quy đổi sang VND thì lợi nhuận có thể “bốc hơi” đáng kể nếu không được quản lý đúng cách.

Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), đây không phải là chuyện đơn giản. Khác với các tập đoàn lớn có đội ngũ tài chính chuyên trách và công cụ phức tạp để bảo hiểm rủi ro tỷ giá, phần lớn SMEs không có lợi thế này. Thậm chí, nhiều doanh nghiệp chỉ nhận ra tác động tiêu cực của tỷ giá khi thấy doanh thu tăng nhưng lợi nhuận lại giảm. Rủi ro tỷ giá, nếu không được kiểm soát, có thể âm thầm bào mòn toàn bộ thành quả kinh doanh.

Vậy SME nên làm gì để tự bảo vệ mình? Dưới đây là ba giải pháp đơn giản, dễ tiếp cận và hoàn toàn khả thi để các doanh nghiệp nhỏ có thể chủ động kiểm soát rủi ro tỷ giá ngay từ hôm nay.

1. Lập kế hoạch dòng tiền thông minh

Một trong những sai lầm phổ biến là để dòng tiền bị động chạy theo thị trường tỷ giá. Thực tế, nếu biết cách lập kế hoạch dòng tiền hợp lý, doanh nghiệp có thể hạn chế đáng kể rủi ro này.

Ví dụ, nếu bạn ký hợp đồng xuất khẩu thanh toán bằng USD, hãy chủ động xác định thời điểm dự kiến nhận tiền và quy đổi sang VND. Việc này không chỉ giúp bạn lập kế hoạch dòng tiền chính xác hơn, mà còn cho phép mô phỏng các kịch bản biến động tỷ giá để đưa ra phương án ứng phó kịp thời.

Doanh nghiệp có thể tách phần doanh thu nhạy cảm với tỷ giá — như các khoản thu bằng USD chưa quy đổi — để xử lý riêng, từ đó dễ dàng theo dõi và quyết định thời điểm chuyển đổi phù hợp. Thêm vào đó, bạn hoàn toàn có thể chủ động thương lượng với đối tác về lịch thanh toán, tránh các giai đoạn thị trường tỷ giá có dấu hiệu bất ổn như cuối quý hoặc thời điểm Fed thay đổi lãi suất.

Một bảng dự báo dòng tiền theo tháng, kết hợp với mô hình dự báo tỷ giá (có thể tham khảo từ ngân hàng hoặc các công cụ trực tuyến), sẽ là công cụ cực kỳ hữu ích để mô phỏng các kịch bản xấu nhất — ví dụ như tỷ giá tăng đột biến 3–5% — và xây dựng phương án phòng ngừa phù hợp.

2. Dự phòng bằng cách chốt tỷ giá sớm (Forward Contract)

Forward là một công cụ tài chính quen thuộc với các doanh nghiệp lớn, nhưng hiện nay đã được nhiều ngân hàng và tổ chức tài chính nội địa cung cấp cho cả doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là một loại hợp đồng giúp bạn “khóa” tỷ giá tại một mức cố định cho một giao dịch trong tương lai.

Giả sử bạn ký hợp đồng xuất khẩu trị giá 100,000 USD, thanh toán sau 60 ngày. Thay vì hồi hộp chờ đợi xem tỷ giá khi đó ra sao, bạn có thể ký hợp đồng forward với ngân hàng, cố định tỷ giá ngay từ hôm nay. Khi đến thời điểm thanh toán, bạn sẽ quy đổi USD theo mức đã thỏa thuận, bất kể tỷ giá thị trường lúc đó tăng hay giảm.

Lợi ích rõ ràng nhất là bạn sẽ không còn bị động trước biến động tỷ giá và có thể lập kế hoạch tài chính chính xác hơn. Chi phí cho một hợp đồng forward thường khá thấp, không yêu cầu doanh nghiệp phải có quy mô lớn hay dòng tiền hàng triệu USD. Các ngân hàng như Vietcombank, BIDV, hay các tổ chức tài chính chuyên về hedging đều cung cấp dịch vụ này với thủ tục đơn giản.

Forward đặc biệt phù hợp trong các tình huống như:

• Hợp đồng xuất khẩu có trị giá lớn hoặc thời gian thanh toán kéo dài hơn 30 ngày.
• Doanh nghiệp nhập khẩu nguyên vật liệu bằng ngoại tệ và cần kiểm soát chi phí đầu vào.

Không áp dụng forward trong các trường hợp trên có thể dẫn đến thiệt hại lớn. Một ví dụ thực tế: nếu tỷ giá tăng 5% trong vòng 45 ngày, doanh nghiệp có thể mất tới 5% lợi nhuận dù mọi thứ khác đều được kiểm soát tốt.

3. Linh hoạt trong thương lượng điều khoản thanh toán

Một chiến lược ít được nhắc tới nhưng cực kỳ hiệu quả, đặc biệt với các SMEs có khả năng thương lượng tốt, đó là xử lý rủi ro tỷ giá ngay từ khâu ký hợp đồng.

Thay vì bị động chấp nhận thanh toán bằng loại tiền đối tác chọn, doanh nghiệp có thể chủ động đề xuất các loại tiền tệ ổn định hơn như USD, tránh các đồng tiền có biên độ biến động lớn như KRW, JPY hoặc các đồng tiền ở thị trường mới nổi.

Ngoài ra, thay vì nhận toàn bộ thanh toán một lần, doanh nghiệp có thể đề xuất chia nhỏ thành nhiều đợt, theo từng mốc thời gian khác nhau. Cách này giúp phân tán rủi ro và tạo sự linh hoạt trong việc chọn thời điểm quy đổi có lợi nhất.

Một chiến lược nâng cao là thỏa thuận điều khoản điều chỉnh tỷ giá nếu biến động vượt quá một ngưỡng nhất định (ví dụ ±3%). Đây là một biện pháp phòng ngừa tinh tế, thể hiện sự chuyên nghiệp và hiểu biết của doanh nghiệp với đối tác.

Lợi thế của SME là sự linh hoạt — điều mà các tập đoàn lớn khó làm được. Ví dụ, một doanh nghiệp nhỏ tại TP.HCM đã thành công thuyết phục đối tác EU chuyển từ thanh toán bằng EUR sang USD, giúp họ dễ dàng quản lý dòng tiền hơn nhờ tỷ giá USD/VND được theo dõi rộng rãi và có công cụ phòng ngừa phong phú hơn.

4. So sánh nhanh 3 giải pháp

Rủi ro tỷ giá là một trong những “cái bẫy thầm lặng” trong hoạt động xuất nhập khẩu, và với SMEs — những đơn vị không có đội ngũ tài chính chuyên sâu — thì việc chủ động phòng ngừa là điều bắt buộc để đảm bảo an toàn lợi nhuận.

Ba giải pháp trên không yêu cầu chi phí lớn, không cần công cụ phức tạp, nhưng nếu được triển khai hợp lý thì có thể tạo nên khác biệt lớn trong kết quả kinh doanh. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu liên tục biến động, tỷ giá chịu ảnh hưởng từ các yếu tố ngoài tầm kiểm soát như lãi suất Mỹ, căng thẳng địa chính trị hay biến động giá hàng hóa, thì việc kiểm soát rủi ro là bước đi chiến lược không thể thiếu.