Việt Nam – Đối Tác Chiến Lược Của Na Uy Trong Chế Biến Thủy Sản

1. Việt Nam và Na Uy: Sự Giao Thoa Của Hai Cường Quốc Thủy Sản

Trong bối cảnh toàn cầu đang hướng tới phát triển bền vững và tăng cường chuỗi cung ứng thực phẩm xanh, hợp tác giữa Việt Nam và Na Uy trong lĩnh vực thủy sản đang mở ra nhiều triển vọng lớn. Na Uy – quốc gia hàng đầu thế giới trong khai thác và nuôi trồng thủy sản – đang tìm thấy ở Việt Nam một đối tác đầy tiềm năng trong khâu chế biến và tái xuất.

Việt Nam được đánh giá cao bởi hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại, công nghệ chế biến tiên tiến, cùng lực lượng lao động lành nghề, là tiền đề vững chắc để trở thành trung tâm chế biến hải sản chất lượng cao cho thị trường quốc tế. Việc hợp tác giữa hai nước không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, mà còn tạo điều kiện phát triển các mô hình sản xuất xanh, bền vững – xu hướng tất yếu của ngành thủy sản toàn cầu.

2. Sự Bổ Trợ Chiến Lược: Nguồn Nguyên Liệu Từ Na Uy, Công Nghệ Chế Biến Từ Việt Nam

Na Uy có thế mạnh vượt trội về nguồn hải sản tự nhiên và nuôi trồng trong môi trường nước lạnh, sạch. Trong đó, cá hồi Na Uy đã trở thành biểu tượng toàn cầu về chất lượng và độ an toàn thực phẩm. Năm 2024, Việt Nam nhập khẩu hơn 72.000 tấn hải sản từ Na Uy, đạt giá trị 252 triệu USD, tăng 20% về giá trị và 16% về sản lượng so với cùng kỳ – mức cao nhất từ trước đến nay.

Việc cá hồi Na Uy được chế biến ngay tại Việt Nam để xuất khẩu tiếp sang các thị trường thứ ba là minh chứng rõ rệt cho mô hình hợp tác “song hành phát triển”. Việt Nam không chỉ tiêu thụ nội địa, mà còn đảm nhận vai trò trung tâm chế biến – đóng góp tích cực vào chuỗi giá trị toàn cầu của ngành hải sản.

Sự kết hợp giữa nguồn nguyên liệu dồi dào từ Na Uy và khả năng chế biến chuyên sâu của Việt Nam giúp tối ưu hóa hiệu suất chuỗi cung ứng, giảm chi phí logistics, đồng thời gia tăng giá trị sản phẩm xuất khẩu. Đây là cơ hội lớn cho các doanh nghiệp chế biến thủy sản tại Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

3. Cơ Hội Thương Mại Hai Chiều: Việt Nam Có Gì Để Xuất Sang Na Uy?

Không chỉ nhập khẩu, Na Uy còn là thị trường tiềm năng cho các sản phẩm thủy sản Việt Nam, đặc biệt là tôm và cá tra. Một số mặt hàng đã bắt đầu xuất hiện tại các chuỗi siêu thị châu Âu, đánh dấu bước đầu cho hành trình vươn xa của thủy sản Việt.

Với cam kết phát triển nghề cá bền vững, minh bạch và trách nhiệm, Na Uy đặt ra các tiêu chuẩn rất cao về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm. Điều này chính là động lực để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao chất lượng, quy trình sản xuất – tạo sự chuẩn hóa theo tiêu chuẩn châu Âu.

Để mở rộng thị phần tại Na Uy nói riêng và châu Âu nói chung, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện chuỗi giá trị theo hướng số hóa, minh bạch hóa và bền vững. Khi các tiêu chuẩn được đáp ứng, tiềm năng thị trường là rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh người tiêu dùng tại Na Uy ngày càng ưu tiên sử dụng các sản phẩm hải sản đến từ nguồn có trách nhiệm.

4. Bài Học Từ Na Uy: Lối Đi Để Việt Nam Gỡ Thẻ Vàng IUU

Na Uy là hình mẫu lý tưởng về việc quản lý nghề cá bền vững, có thể là kim chỉ nam để Việt Nam sớm gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC) về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Ba kinh nghiệm cốt lõi từ Na Uy có thể áp dụng tại Việt Nam:

• Số hóa và truy xuất nguồn gốc: Na Uy yêu cầu báo cáo điện tử bắt buộc đối với sản lượng đánh bắt, vị trí tàu, cập cảng… Tất cả đều tích hợp trong hệ thống kỹ thuật số tập trung, cho phép truy xuất từng con cá “từ biển đến bàn ăn”. Việt Nam cần đầu tư xây dựng hệ thống tương tự, phục vụ cả mục tiêu quản lý và tiếp cận thị trường cao cấp.
• Thực thi pháp luật nghiêm minh: Các hành vi vi phạm tại Na Uy có thể bị phạt tiền, tước giấy phép hay thậm chí truy tố hình sự. Sự nghiêm khắc, đồng bộ trong khâu kiểm tra – xử lý giúp đảm bảo tuân thủ và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho toàn ngành.
• Đồng hành với ngư dân và doanh nghiệp: Chính quyền Na Uy không “áp đặt” mà cùng ngư dân, doanh nghiệp xây dựng quy định, phổ biến kiến thức, đồng quản lý vùng biển. Đây là yếu tố tạo ra văn hóa tuân thủ từ gốc – điều Việt Nam có thể học hỏi để tạo thay đổi bền vững.

5. Tăng Cường Hợp Tác, Phát Triển Thị Trường, Mở Rộng Tác Động

Trong thời gian tới, Hội đồng Hải sản Na Uy (NSC) cho biết sẽ tiếp tục đồng hành cùng các đối tác bán lẻ và dịch vụ ăn uống tại Việt Nam để đưa hải sản Na Uy đến gần hơn với người tiêu dùng. Các hoạt động gồm:

• Tăng nhận diện thương hiệu “Seafood from Norway” – biểu tượng đảm bảo chất lượng và nguồn gốc minh bạch.
• Tổ chức đào tạo chuyên môn, như Học viện Cá hồi Na Uy.
• Kết nối chiến lược với các nhà nhập khẩu, phân phối, chế biến tại Việt Nam.
• Hợp tác truyền thông – marketing với mục tiêu xây dựng thị trường lâu dài.

Từ phía Việt Nam, các doanh nghiệp có thể tận dụng cơ hội này để:

• Trở thành đối tác chế biến – tái xuất chính thức cho các nhà cung cấp Na Uy.
• Tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu hải sản chất lượng cao.
• Ứng dụng công nghệ và quy trình chuẩn châu Âu để nâng cấp năng lực sản xuất.
• Đa dạng hóa sản phẩm – thị trường xuất khẩu thông qua mối quan hệ với đối tác Bắc Âu.

Việc hợp tác song phương không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn góp phần cải thiện hình ảnh ngành thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế, nhất là trong bối cảnh các yếu tố bền vững ngày càng được coi trọng.