Ngày 14/4/2025, Bộ Thương mại Mỹ tuyên bố sẽ áp mức thuế chống bán phá giá 20,9% đối với phần lớn cà chua nhập khẩu từ Mexico, chấm dứt thỏa thuận năm 2019 từng ngăn cản hành động này. Động thái được cho là nhằm bảo vệ ngành nông nghiệp trong nước, giữa bối cảnh cạnh tranh thương mại ngày càng gia tăng.

Mỹ khôi phục áp thuế sau 6 năm đình chỉ

Theo thông báo chính thức của Bộ Thương mại Mỹ, chính quyền liên bang đã quyết định chấm dứt thỏa thuận đình chỉ áp thuế chống bán phá giá ký với Mexico vào năm 2019. Thỏa thuận này từng được ký kết nhằm tránh một cuộc chiến thương mại toàn diện giữa hai quốc gia láng giềng, trong đó Mexico là nhà cung cấp chủ lực cà chua tươi cho thị trường Mỹ.

Tuy nhiên, cơ quan này khẳng định: “Thỏa thuận hiện tại đã không bảo vệ được các nhà trồng cà chua Mỹ trước hàng nhập khẩu Mexico được định giá không công bằng.” Do đó, việc tái áp dụng thuế chống bán phá giá là cần thiết để “đảm bảo sân chơi công bằng” cho nông dân Mỹ.

Theo đó, mức thuế 20,9% sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 14/7/2025, và sẽ áp dụng với phần lớn cà chua tươi nhập khẩu từ Mexico – quốc gia chiếm phần lớn nguồn cung cà chua cho thị trường Mỹ trong nhiều năm qua.

Mexico – nguồn cung cà chua hàng đầu vào Mỹ

Số liệu từ Bộ Nông nghiệp Mỹ cho thấy Mexico là nhà cung cấp chính của cà chua tươi nhập khẩu, chiếm tới gần 60% tổng lượng cà chua nhập khẩu vào Mỹ hàng năm. Các loại cà chua được nhập khẩu bao gồm cà chua bi, cà chua thường và cà chua Roma, chủ yếu phục vụ cho ngành chế biến thực phẩm, tiêu dùng nội địa và các chuỗi siêu thị lớn.

Chỉ riêng năm 2023, Mỹ đã nhập khẩu hơn 1,8 triệu tấn cà chua từ Mexico, với kim ngạch lên tới gần 2,3 tỷ USD. Điều này khiến bất kỳ thay đổi chính sách nào từ phía Washington đều có thể gây ảnh hưởng lớn đến chuỗi cung ứng và giá thành cà chua trên thị trường nội địa Mỹ.

Không chỉ vậy, nhiều bang như Florida, California, Texas – nơi có nền nông nghiệp mạnh mẽ – từ lâu đã bày tỏ quan ngại về việc cà chua giá rẻ từ Mexico gây sức ép lên nông dân địa phương. Các hiệp hội nông dân Mỹ đã nhiều lần kêu gọi chính phủ có các biện pháp quyết liệt hơn để hỗ trợ ngành nông nghiệp nội địa, đặc biệt là trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao.

Áp thuế để "giải cứu" nông dân Mỹ?

Đại diện Bộ Thương mại Mỹ cho biết quyết định lần này nhằm “tái cân bằng thị trường” và tạo cơ hội cho các nhà trồng cà chua nội địa phục hồi sau thời gian dài bị ảnh hưởng bởi hàng nhập khẩu giá thấp.

"Chúng tôi hiểu rằng giá thành sản xuất tại Mỹ cao hơn so với Mexico, nhưng không thể để điều đó biến thành bất lợi không thể vượt qua cho nông dân Mỹ. Đây là hành động bảo vệ hợp pháp quyền lợi sản xuất trong nước," một quan chức phát biểu.

Việc Mỹ áp thuế chống bán phá giá được đánh giá là có thể giúp ngành cà chua nội địa tăng khả năng cạnh tranh, đặc biệt là tại các bang nông nghiệp phía Nam vốn lâu nay bị lép vế trước cà chua Mexico về giá bán và khả năng đáp ứng quanh năm.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng người tiêu dùng Mỹ có thể sẽ phải đối mặt với giá cà chua cao hơn trong ngắn hạn, do thiếu hụt nguồn cung và chi phí nhập khẩu tăng lên.

Phản ứng từ phía Mexico và chính sách thương mại liên quan

Hiện phía Mexico chưa đưa ra phản ứng chính thức về quyết định của Mỹ. Tuy nhiên, trước đó, Bộ trưởng Tài chính Mexico Marcelo Ebrard từng nhấn mạnh rằng Mexico không nằm trong danh sách các quốc gia bị Mỹ áp mức thuế đối ứng 10% theo thông báo của chính quyền Tổng thống Mỹ hôm 3/4.

Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum cũng nhận định rằng Mexico đang có vị thế “tốt hơn” so với nhiều quốc gia khác trong chương trình thuế quan mới của Mỹ, một phần nhờ vào Hiệp định thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). Các sản phẩm nằm trong hiệp định này – bao gồm cà chua – từng được miễn thuế hoặc có mức thuế rất thấp.

Tuy nhiên, việc Mỹ đơn phương chấm dứt thỏa thuận năm 2019 và áp dụng mức thuế chống bán phá giá có thể khiến quan hệ thương mại giữa hai nước chịu áp lực, nhất là khi cà chua là một trong những mặt hàng chiến lược của Mexico với kim ngạch xuất khẩu cao.

Tác động tiềm tàng đến thị trường nội địa Mỹ

Việc tăng thuế đối với cà chua Mexico sẽ làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm này tại Mỹ, có thể dẫn đến giảm lượng nhập khẩu và làm giá bán cà chua tại Mỹ tăng trong ngắn hạn. Theo phân tích từ Viện Chính sách Nông nghiệp và Thực phẩm Mỹ, người tiêu dùng sẽ chịu tác động trực tiếp nếu nguồn cung từ Mexico bị hạn chế trong mùa cao điểm tiêu thụ.

Ngoài ra, các chuỗi bán lẻ, nhà hàng và nhà máy chế biến thực phẩm cũng sẽ chịu ảnh hưởng khi chi phí nguyên liệu đầu vào tăng lên. Trong bối cảnh lạm phát thực phẩm vẫn là vấn đề được quan tâm, các chuyên gia khuyến nghị cần theo dõi sát các động thái tiếp theo từ cả hai chính phủ.

Góc nhìn từ các hiệp hội nông dân Mỹ

Hiệp hội Nông dân Florida – nơi có diện tích trồng cà chua lớn nhất nước Mỹ – đã bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ trước quyết định của Bộ Thương mại. Họ cho rằng đây là "một bước tiến lớn trong việc bảo vệ lợi ích của nông dân nội địa và khôi phục sự công bằng trên thị trường."

Theo đại diện hiệp hội: “Chúng tôi không sợ cạnh tranh, nhưng phải là cạnh tranh công bằng. Trong nhiều năm, sản phẩm nhập khẩu giá rẻ đã khiến nhiều trang trại tại Florida phải đóng cửa. Việc áp thuế lần này là cần thiết.”

Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng cần phải cân đối giữa bảo hộ sản xuất và ổn định thị trường. Việc áp thuế nên đi kèm với các giải pháp hỗ trợ sản xuất nội địa tăng năng suất, đổi mới giống cây trồng và cải tiến chuỗi cung ứng để cạnh tranh bền vững trong dài hạn.

Thách thức mới trong quan hệ thương mại Mỹ – Mexico

Quyết định áp thuế chống bán phá giá với cà chua từ Mexico một lần nữa làm nổi bật những thách thức trong mối quan hệ thương mại giữa Mỹ và các quốc gia láng giềng, ngay cả khi đã có các hiệp định thương mại tự do như USMCA.

Mặc dù hành động này có thể bảo vệ ngành nông nghiệp Mỹ trong ngắn hạn, nhưng nó cũng tiềm ẩn nguy cơ khiến giá cả leo thang và làm gia tăng căng thẳng thương mại khu vực. Trong bối cảnh bầu cử tổng thống Mỹ sắp diễn ra, nhiều chính sách thương mại được cho là sẽ tiếp tục được điều chỉnh nhằm thu hút sự ủng hộ từ các bang nông nghiệp trọng yếu.

Cả Washington và Mexico City sẽ cần có những cuộc đàm phán kỹ lưỡng để đảm bảo rằng các hành động bảo hộ không làm tổn hại đến chuỗi cung ứng và mối quan hệ đối tác chiến lược giữa hai quốc gia.