Với bối cảnh Mỹ áp dụng chính sách thuế quan mới mang tính bảo hộ, các nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu như Việt Nam – đặc biệt là TP.HCM – đang đứng trước thách thức nghiêm trọng. Là đầu tàu kinh tế của cả nước và trung tâm xuất nhập khẩu lớn nhất phía Nam, TP.HCM không chỉ chịu tác động trực tiếp, mà còn đóng vai trò "phong vũ biểu" cho sức khỏe kinh tế của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Trước tình hình này, chính quyền TP.HCM đã chủ động xây dựng 3 kịch bản tăng trưởng kinh tế cho năm 2025, đồng thời đề xuất 7 nhóm giải pháp chiến lược để ứng phó và duy trì đà phát triển. Không chỉ đơn thuần là phản ứng ngắn hạn, đây là bước đi thể hiện tư duy quản trị hiện đại, nhấn mạnh tính chủ động và tầm nhìn dài hạn.

3 kịch bản tăng trưởng: Ứng xử linh hoạt trong một thế giới bất định

Tại Hội thảo khoa học “Tăng trưởng kinh tế TP.HCM trước tác động chính sách thuế quan mới của Mỹ”, Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM đã trình bày 3 kịch bản tăng trưởng, dựa trên các giả định về mức thuế mà Mỹ có thể duy trì trong thời gian tới. Đây là bước đi hiếm thấy, thể hiện sự chuẩn bị đa chiều và khoa học của một chính quyền địa phương.

Kịch bản 1: Mỹ duy trì mức thuế cao 46% (hiện hành)

Đây là tình huống xấu nhất, trong đó GRDP của TP.HCM được dự báo sẽ giảm từ 2 – 2,5%, khiến tốc độ tăng trưởng năm 2025 chỉ đạt 4,63% – 5,75%. Với mục tiêu tăng trưởng GRDP 8,5% như Chính phủ đề ra, đây là khoảng cách rất lớn, buộc thành phố phải nỗ lực mạnh mẽ nếu không muốn hụt hơi.

Kịch bản 2: Thuế giảm xuống mức trung bình 20–30%

Nếu Việt Nam đàm phán thành công để Mỹ giảm mức thuế áp dụng, GRDP TP.HCM sẽ chỉ giảm khoảng 1,6 – 1,9%. Tăng trưởng kinh tế có thể đạt 6,23 – 7,35% – chưa đạt mục tiêu nhưng đủ để duy trì sức bật của thành phố trong khu vực.

Kịch bản 3: Thuế hạ xuống mức thấp 10–15% (kịch bản lạc quan)

Trong trường hợp lý tưởng này, GRDP TP.HCM chỉ giảm từ 1 – 1,3%, tốc độ tăng trưởng đạt 7,37 – 8,49% và gần tiệm cận mục tiêu 8,5%. Đây cũng là mục tiêu mà thành phố kỳ vọng sẽ hướng tới nếu có thể kết hợp đàm phán thành công với nỗ lực nội tại.

Từ thách thức đến hành động: 7 nhóm giải pháp chiến lược

Để hiện thực hóa các kịch bản tăng trưởng tích cực và giảm thiểu tác động tiêu cực từ chính sách thuế, Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM đã đề xuất 7 nhóm giải pháp – vừa mang tính chiến thuật ngắn hạn, vừa mở ra định hướng chiến lược dài hạn.

1. Đàm phán một "gói giải pháp song phương" Việt – Mỹ

Giải pháp then chốt là kiến tạo một cơ chế đối thoại trực tiếp giữa hai quốc gia nhằm tháo gỡ căng thẳng thương mại. TP.HCM có thể đóng vai trò là cầu nối giữa doanh nghiệp và cơ quan trung ương, cung cấp dữ liệu và phản hồi thực tiễn để đẩy nhanh tiến trình đàm phán.

2. Kiểm soát chặt chẽ gian lận xuất xứ

Mỹ có lý do để lo ngại về hiện tượng hàng hóa nước thứ ba "đội lốt" Việt Nam nhằm né thuế. Việc tăng cường kiểm soát, minh bạch hóa chuỗi cung ứng sẽ không chỉ giúp Việt Nam lấy lại niềm tin từ đối tác, mà còn nâng cao chất lượng thương mại bền vững.

3. Thúc đẩy nhập khẩu công nghệ cao từ Mỹ

Một hướng đi mang tính đối ứng khôn ngoan là gia tăng nhập khẩu công nghệ cao từ Mỹ. Điều này không chỉ giúp cân bằng cán cân thương mại mà còn hỗ trợ doanh nghiệp Việt nâng cấp công nghệ, đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số và tăng năng suất nội địa.

4. Tạo điều kiện cho doanh nghiệp Mỹ đầu tư vào Việt Nam

Thay vì chỉ "xuất khẩu", Việt Nam – đặc biệt là TP.HCM – nên chủ động thu hút các doanh nghiệp Mỹ đầu tư trực tiếp. Đây là chiến lược "chuyển trục chuỗi cung ứng", vừa tạo công ăn việc làm, vừa giúp Việt Nam vững chân hơn trong mạng lưới giá trị toàn cầu.

5. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu

Không thể để tất cả trứng vào một giỏ – TP.HCM cần mở rộng thị trường sang EU, Trung Đông, Canada, Mexico… thông qua các hiệp định FTA như EVFTA, RCEP, CPTPP, USMCA, CEPA, VIFTA… Việc này sẽ giúp nâng cao sức chống chịu và giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ.

6. Phát triển chuỗi cung ứng nội khối và khu vực

TP.HCM cần thúc đẩy kết nối vùng mạnh mẽ hơn, tận dụng lợi thế của các hiệp định thương mại nội khối như ASEAN và RCEP để phát triển chuỗi cung ứng tại chỗ – từ đó giảm thiểu rủi ro từ biến động toàn cầu.

7. Củng cố nội lực doanh nghiệp, tái cấu trúc sản phẩm

Cuối cùng, trụ cột bền vững nhất vẫn là năng lực nội tại của doanh nghiệp. TP.HCM cần hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tái cấu trúc sản phẩm, chuyển dịch sang nhóm hàng có giá trị gia tăng cao, ít chịu tác động từ thuế – đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, công nghệ, nông sản chế biến…

TP.HCM – "phòng tuyến kinh tế" của Việt Nam trước biến động toàn cầu

TP.HCM từ lâu đã là cửa ngõ xuất nhập khẩu lớn nhất cả nước. Trong năm 2024, kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ của TP.HCM đạt 7,8 tỷ USD, trong khi nhập khẩu chỉ ở mức 3 tỷ USD, tạo ra thặng dư 4,8 tỷ USD. Chính vì vậy, bất kỳ biến động nào từ thị trường Mỹ đều có thể tạo "sóng chấn" đến toàn bộ nền kinh tế thành phố – thậm chí cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Những động thái của TP.HCM – từ xây dựng kịch bản, lắng nghe chuyên gia, đến đề xuất giải pháp cụ thể – không chỉ là phản ứng mang tính đối phó. Đó là biểu hiện của một chính quyền kinh tế năng động, có tư duy dự báo và đang từng bước chuyển mình thành một trung tâm chiến lược không chỉ về kinh tế, mà còn về quản trị rủi ro toàn cầu.